fanavaran
آخرین اخبار
   
    کد خبر : 20478
    تاریخ انتشار : 29 آذر 1391 11:16
    تعداد بازدید : 1601

    در میزگردی بررسی شد

    فاوا با معماری بانک ها چه می کند

    فناوری اطلاعات و ارتباطات تاثیرات گوناگونی بر ابعاد مختلف عملکرد بانک ها داشته است. این تاثیر به حدی است که امروزه صحبت از بانکداری الکترونیکی یا بانکداری مجازی به عنوان یک ماهیت مستقل می شود. موضوع تاثیر بانکداری الکترونیکی بر معماری و کارکرد شعب در میزگردی در سایت خبری بینا بررسی شده است. حاضران در این میزگرد، محمدحسین یزدان پرست رییس سابق اداره ساختمان بانک ملی ایران، محمد امیر کرامت رییس اداره پژوهش و برنامه ریزی بانک مسکن و رییس سابق اداره ساختمان این بانک، پیروز حناچی دانشیار دانشکده معماری دانشگاه تهران و معاون معماری و شهرسازی وزارت مسکن در دولت هشتم، سیروس شفیعی مدیرمسوول ماهنامه فرآیند معماری و محمدمراد بیات مدیرعامل مرکز فابا بودند.
    گزارش خلاصه شده این میزگرد را می خوانید:

    بیات: در هر خیابان و اطراف هر میدان، شعب متعددی از بانک‌ها به چشم می‌خورد و بیش از 20 هزار شعبه بانک در کشور وجود دارد. قاعدتا این شعب بر اساس یک سری متغیرهای فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی شکل گرفته‌اند. اما در دهه‌های اخیر متغیر دیگری به نام ICT وارد شده است که می‌خواهیم ببینیم جایگاه آن در ساختار و کارکرد شعب کجاست و هم اینکه این متغیر چه تاثیری بر متغیرهای پیشین و روابط آنها گذاشته است؟
    کرامت: در سمینارها و مباحثی که قبلا در این حوزه انجام شده است، بحث این بود که با ورود به عصر فناوری اطلاعات نقش بانک‌ها و شعب و فضای کاربردی و فیزیکی آنها از منظر ساختار شهری و جامعه‌شناسی چگونه خواهد بود. در این حوزه دو تفکر وجود داشت: یکی اینکه بانکداری الکترونیکی چنان فراگیر خواهد شد که دیگر فضای فیزیکی بانک‌ها مفهومی نخواهد داشت. این تفکر مورد استقبال برخی از مسوولان هم قرار گرفت که مایل بودند یا شعب کلا محو شود یا در حد امکان کوچک شوند. ولی فکر دیگری هم بود که فناوری نوین یک امکاناتی در اختیار مردم قرار می‌دهد، اما ارتباطات رو در رو کماکان می‌تواند ادامه داشته باشد. کارهایی که بانک‌ها قبلا انجام می‌دادند، مثل دریافت و پرداخت‌ها برای مردم و شرکت‌ها و خریدها می‌تواند از طریق پایانه‌های مختلف الکترونیکی انجام شود، اما نمی‌شود از انسان اجتماعی حق ارتباط برقرار کردن و دیدن را گرفت. از طرف دیگر کاربری‌های دیگری هم برای بانک‌ها قابل تصور است. مثل مشاوره دادن و هدایت سرمایه‌های سرگردان و راهنمایی مردم که بعضا این‌گونه هدایت‌ها با ارتباط مستقیم همراه است. لذا با فناوری‌های نوین بانک‌ها می‌توانند خیلی از خدمات جدید را تعریف کنند و کارهای حجیم و وقت‌گیر را به فناوری‌های نوین واگذار کنند و بخش‌های دیگر هم هم‌زمان با فناوری به طور سنتی پیش برود.
    بیات: این مباحث نشان می‌دهد که در حال گذار به شرایط جدید هستیم. به یک تعبیر داریم از آجر به کلیک می‌رسیم، حال سوال این است که تدابیر مناسب برای گذار به وضعیت جدید چیست؟
    یزدان پرست: اینکه در ارتباط با ICT چه اتفاقی می‌افتد را می‌توانیم در دو زمینه ببینیم؛ یکی در مورد شعب موجود است که چه کار می‌توان کرد. دوم تاثیر فناوری بر فضای جدید بانکی است که می‌خواهیم طراحی کنیم.
    در بانک ملی بحث‌هایی داشتیم در مورد تبلیغات که لزومی ندارد بانک‌ها هم مثل سایرین تبلیغ کنند. بلکه می‌توانند با فعالیت‌های فرهنگی این کار را انجام دهند. مثلا فضاهای فرهنگی را با پروژه‌های بانکی تلفیق کنیم. یک قسمت از شعب موجود دیگر جنبه تاریخی پیدا کرده‌اند که ممکن است دیگر کاربری اقتصادی هم نداشته باشد، مثل شعبه فردوسی بانک ملی که دیگر مفهوم اقتصادی بانکی به آن صورت ندارد. همین را می‌توان دایم یا موقت به موزه بانکی تبدیل کرد (موزه سکه و غیره) یا می‌تواند محل نمایشگاه‌های خاص بانکی باشد و سایر فعالیت‌های فرهنگی که تبلیغ هم است برای بانک‌ها لذا ساختمان‌های قدیمی بانک‌ها می‌تواند کاربری فرهنگی داشته باشد.
    در مورد شعب معمولی هم تجربیات خارجی نشان می‌دهد کاربری بانک را با موارد دیگری تلفیق کرده‌اند، بانک با کافه‌نت و کافی‌شاپ، کتابخانه و غیره که شعب را تغییر داده است و حتی از نمای بانک برای این کاربری تلفیقی استفاده کرده بودند، مثلا در ژاپن. این کاربری تلفیقی معماری بانک‌ها را هم تغییر می‌دهد.
    در مورد شعب جدید، با توجه به فناوری موجود، می‌توان شعب را به شکل جدیدی طراحی کرد مثل شعب  V.I.P، یک مورد دیگر این است، خود بانک‌ها از حالت عمومی به کاربری‌های خاص اختصاص یابد و در مورد زمینه تخصصی خاصی، پروژه‌های تعریف و طرح‌ریزی شده آن زمینه را آماده داشته باشد و چنانچه متقاضی مراجعه کرد یک یا چند تا از این پروژه‌ها را به آنها معرفی کنند.
    حناچی: از دید آفرینش معماری، آنچه به عنوان معماری فاخر در تاریخ باقی‌مانده بخشی از معماری است که توسط حاکمیت‌ها ساخته شده و مورد حمایت قرار گرفته است. تخت جمشید، آثار باقیمانده از دوران ساسانیان و سایر دوره‌های مختلف تاریخی، آن بخشی از معماری باقی مانده است که مورد حمایت قرار گرفته است. به عبارت دیگر معماری یکی از ابزارهای حاکمیت برای آفرینش اثر است. امروزه البته یکی از ابزارهای آفرینش ثروت هم است یعنی اثر فی‌نفسه خودش مقصد است.
    در مورد موضوع خاص معماری بانک‌ها و فضای مورد نیاز آنها، اگر به 10- 15 سال قبل برگردیم موقعی که بانک‌های خصوصی در کشور وجود نداشتند و بالطبع این پویایی و رقابت هم بین بانک‌ها نبود. بانک‌های سنتی مشتری خاص خود را داشتند و اساسا احساس رقابت نمی‌کردند. از موقعی که پای بخش خصوصی به بانک‌ها باز شد، نوع جدیدی از برخورد با مشتری هم به وجود آمد. مثلا بر اساس اعتبار افراد بر خلاف عرف آن زمان به افراد وام داده می‌شد، یا شیوه برخورد با مشتری در شعب، همه اینها نتیجه تاثیر رقابت بخش خصوصی در این حوزه بود.
    در کشور ما تعداد شعب زیاد است در حالی که در دنیا این تعداد شعبه وجود ندارد و عمده کار را با توسعه فناوری‌های دیجیتال انجام می‌دهند. طبیعتا شبکه جهانی کارت اعتباری خیلی در این زمینه نقش داشته و دارایی افراد همراه آنهاست و پول و اعتبار به افراد می‌دهد و اینها پدیده‌هایی است که با توسعه دیجیتال فراهم شده است. این توسعه تاثیرات دیگری هم داشته است و آن تاثیر ادغام کار، سکونت و فعالیت بوده است.
    ارتباط چهره به چهره یک حس است اما واقعیت این است که تغییر اتفاق افتاده است و حتی روابط انسانی را متاثر کرده است.ما در کشوری هستیم که تعداد زیادی شعبه وجود دارد. دو جور می‌شود نگاه کرد: اگر با دید جهانی و راهبردی نگاه کنیم، باید خیلی از اینها جمع شوند، اما ما روند عکس آن را داریم طی می‌کنیم و روز به روز بانک‌های جدید و شعب جدید ایجاد می‌شوند. اینها خبرهای خوبی نیست و با روند عمومی جهانی که به سمت محدود شدن است تطابق ندارد. در سایر نقاط دنیا بانک ممکن است تعداد زیادی سهامدار داشته باشد، اما تعداد شعب آن معمولا محدود است.
    ولی اگر به عنوان یک فرصت به آن نگاه کنیم ابزاری است در دست حاکمیت برای آفرینش معماری توسط بانک‌ها که موسسات پولداری هستند. راه دیگر برای خدمت به معماری، استقرار آنها در ساختمان‌های فاخر است. شما به ساختمان بانک تجارت میدان توپخانه اگر نگاه کنید، ساختمان فاخری است مربوط به اواخر دوره قاجاریه و اوایل دوره پهلوی، یا شعبه میدان فردوسی و یا ساختمان‌های با ساخت قدیمی، که عموما احساس بهتری هم به افراد می‌دهند، هرچند که منطبق کردن این ساختمان‌ها با فضای جدید سخت است.
    در هر حال اینها ابزار حاکمیتی برای آفرینش معماری است و یکی از شاخص‌های حکومت‌های پیشرفته و خوب این است که ذایقه هنری مردم را بتواند تغییر بدهد و این یکی از ابزارهایی است که این تغییر رخ بدهد.
    شفیعی: بانک‌های خصوصی هم تحول اقتصادی جدیدی بودند. رابطه اجتماعی، معماری و هویت جدیدی را وارد کردند. اما چه کنیم که دوباره مثل بانک‌های سنتی و سابق ما نشود و درجا نزنند؟ آیا برای برون رفت از وضعیت فعلی نیاز به سرمایه‌گذاری و فعالیت جدید است یا خود بانک‌ها قابلیت تطبیق با شرایط جدید را دارند؟ چون بانک‌هایی مثل بانک آرین و دی هم که با عنوان بانک الکترونیکی آمدند عملا یکی از گردونه خارج شد و دیگری به شعبه‌سازی به سبک و سیاق فعلی ادامه داد.
    حناچی: تصورم این است که اگر به واقع روح قانون تجارت بر بانک‌ها حاکم باشد و دولت دخالت در فعالیت آنها نکند و وظایف حاکمیتی را بر آنها تحکم نکند، این اتفاق خواهد افتاد. دولت باید به وظایف زیرساختی خود بپردازد. مثلا مباحث مخابراتی و امنیت بانکداری الکترونیکی کاری نیست که فقط خود بانک‌ها از عهده آن برآیند. با این دید اگر نگاه کنیم، این اتفاقات رخ خواهد داد. اما آیا به تحول معماری می‌انجامد؟ در آن مرحله ممکن است به محدود شدن شعب منجر شود. مثلا ناوگان لوفت‌هانزا در مقام مقایسه با سازمان هواپیمایی دوازده برابر ماست اما پرسنل آن یک هفتم است. این نتیجه دخالت و نگاه دولت است که موسسه اقتصادی را به صورت دستوری اداره می‌کند.
    بیات: چه بکنیم که این افق بلندمدت را که اشاره شد داشته باشیم و هم اینکه خود را با تحولات فناوری همساز بکنیم و بتوانیم هم‌زمان شکاف با دنیای توسعه یافته را هم کم کنیم؟
    کرامت: این نکته مساله مبتلا به جامعه ماست. اقتصاد تک محصولی که داریم، باعث شده است برنامه‌های بلندمدت نداشته باشیم. در حوزه بانک هم رفتار ما، انفعالی است و برنامه‌ای نداریم. در یک طوفانی قرار می‌گیریم و خود را با آن هماهنگ می‌کنیم. اگر برنامه‌ریزی و افق بلندمدت وجود داشته باشد، می‌توانیم چند موضوع را با هم ادغام کنیم و پیش ببریم. در هر حال استقبال از فناوری وجود دارد اما توسعه شعب هم در کنار آن رایج است.
    راهکارها همان‌طور که اشاره شد می‌تواند زنده‌سازی و باز تعریف کارکرد شعب باشد چه در حوزه اقتصادی و چه فرهنگی و غیره دیگر اینکه با توجه به کار آفرینی‌های نوین مثل شعب V.I.P یا محل‌هایی برای مشاوره اقتصادی که شکل جدیدی از فضای معماری را می‌طلبد و الزامی ندارد در مناطق تجاری شهرها قرار گیرد. یک مساله دیگر هم تفکر تجاری بانک‌ها در حوزه سیمای شهری است. این سه حوزه وجود دارد و تا مدت زمان زیادی هم با هم وجود خواهند داشت، به‌رغم اینکه فناوری اطلاعات هم وجود دارد ولی کارکرد آن کماکان به عنوان ابزار تسهیل و دسترسی در اختیار مردم خواهد بود و باعث فراهم آوردن امکان انتخاب برای افراد می‌شود. مثال هم‌زیستی آنها مانند آن است که در حال حاضر به‌رغم تولید موسیقی با کیفیت بالا که به سهولت در دسترس است اما کماکان کنسرت‌ها وجود دارند و رغبت به آنها باقی است. چون فرد فضا و ویژگی‌های خاصی را تجربه می‌کند این مساله در مورد فعالیت‌های مالی و اقتصادی هم وجود دارد و به‌رغم وجود امکان خرید و فروش اینترنتی سهام، تالارهای بورس کماکان برقرار هستند. بحث الان ما می‌تواند این باشد که که آنچه باقی خواهد ماند چه هویتی از نظر معماری خواهد داشت؟
    یزدان‌پرست: دراز مدت فکر نکردن و عمل نکردن ویژگی اجتماعی ماست و اصولا ما به عنوان ملت کوتاه مدت معروف هستیم که از تجارب استفاده درستی نمی‌کنیم. بخش خصوصی هم وارد شده است اما هیچ ساختمان با ارزشی تولید نکرده است و از مصالح کوتاه‌مدت استفاده کرده‌اند. یکی از علل آن است که متاسفانه در این زمینه بحثی نمی‌شود. مراکز علمی که مهم‌ترین آنها دانشگاه‌ها هستند مطبوعات و رسانه‌ها کمتر به این مقولات می‌پردازند. این قضیه را در مورد خود دانشگاه‌ها هم داریم. هر شهر ممکن است یک دانشگاه داشته باشد، پروژه عظیمی که هزینه زیادی هم صرف آن شده است اما استانداردهای ساختمان و حتی آموزشی در این واحدها رعایت نشده است. تقریبا در هر شهری یک دانشگاه آزاد داریم اما چند ساختمان آنها ارزش معماری دارند؟
    اگر این مباحث در مطبوعات رواج پیدا می‌کرد، ‌اگر دیالوگی صورت می‌گرفت، می‌توانست این انتقادات هم مطرح شود و به یک تحولی منجر شود. مثل سایر جاها این سوال در مورد بانک‌ها هم صادق است که بانک‌ها کدام ساختمان باارزش را در سال‌های اخیر ساخته‌اند؟
    بیات: بانک‌ها برای ساخت شعبه چه معیار و ملاک‌هایی را به کار می‌گیرند؟ چه فرآیندی برای ساخت شعبه طی می‌شود؟ معماری سنتی یا فاخر، ICT و شاخص‌هایی از این دست تا چه حد در ایجاد شعب جدید لحاظ می‌شوند؟ به عبارت دیگر قبل از اینکه به فرآیند احداث شعبه برسیم چه فرآیندهایی طی می‌شود و اصولا چه عواملی ایجاب می‌کند که شعبه جدید تاسیس شود؟ آیا این ساخت دستوری است یا به دلایل اقتصادی؟
    یزدان‌پرست: خود اداره فنی مهندسی به تنهایی بررسی نمی‌کند که در کجا باید شعبه احداث شود. این کار در مراکز مختلف بانک بررسی می‌شود و فاکتورهای مختلفی مثل وضعیت شهری، رشد جمعیت و سایر نیازها جمع‌بندی می‌شود و بعد به اداره مهندسی می‌رسد و آنها تصمیم می‌گیرند که در آن محل شعبه درجه چند باید احداث شود. علاوه بر این بانک‌های دولتی الزام‌هایی هم دارند.
    در مورد طراحی و ساخت هم که مرحله بعدی است اداره فنی و مهندسی باید از مشاوران و مهندسان خوب و مصالح خوب استفاده کند اما به دلایلی کمتر توجه می‌شود.
    بیات: چه راهکارهایی را می‌توان برای همگرا کردن معماری فاخر و استفاده از فناوری اطلاعات به کار گرفت؟
    حناچی: اگر در مقیاس کلان سیاست‌گذاری درستی صورت می‌گرفت شاید این همه توسعه شعب را نداشتیم. کاری که به وزارت اقتصاد و بانک مرکزی برمی‌گردد و هدف‌گذاری آنها در ICT حداقل اثر آن کاهش تعداد شعب بود. حال که آن اتفاق نیفتاده است، در یک مقیاس پایین‌تر باید تلاش شود هرآنچه انجام می‌شود، فاخر و عالمانه باشد.
    موضوعی که ما درباره آن بحث می‌کنیم می‌تواند دو وجه داشته باشد: 1- معماری خود بانک‌ها 2- نقش بانک‌ها در آفرینش معماری فاخر. این موضوع دوم تجربه‌ای است که در دنیا وجود دارد. در انگلستان این تغییر چنان سریع بوده است که به رنسانس معروف شده است. چنین کاری با حمایت بانک‌ها و موسسات اعتباری خصوصی می‌تواند در جامعه تحول ایجاد کند.
    در برنامه‌های سوم و خصوصا چهارم توسعه، دولت برنامه‌هایی را در پیش گرفت که هرکس خانه‌های تاریخی را مرمت کند، با 30 درصد آورده، 70 درصد بقیه را وام کم‌بهره دریافت می‌کند. این نمونه سیاستی است که انگیزه ایجاد می‌کند و موتور محرکه‌ای برای اقدامات می‌شود.
    یک نکته دیگر توسعه طبقه متوسط است که اساسا چنین توقعی را به وجود می‌آورد. توسعه طبقه متوسط غیر‌مستقیم خودش باعث انجام خیلی کارها می‌شود. وقتی مردم ثروتمند شوند نیازی نیست به آنها پول داده شود یا تشویق شوند. خودشان به دنبال انجام برخی کارها می‌روند و در نهایت اینکه کیفیت اتفاقی نیست. کیفیت نتیجه تفکر کیفی، مدیریت کیفی و مانیتورینگ کیفی است که در نتیجه آن محصول نهایی هم با کیفیت می‌شود و این یک فرآیند است. ما مشکلی که داریم معمولا این فرآیند را به درستی طی نمی‌کنیم. برنامه‌ریزی می‌کنیم، یک دوره نظارت داریم و... ولی غافل می‌شویم که این کار نیازمند نظارت و اقدام مستمر است. برخی مجموعه‌های تجاری در کشور مثل بازار مبل، یک استانداردها و فرآیندهایی را تدارک دیده‌اند و چارچوب مقرراتی برای خود دارند که باعث شده است مشتریان هم راضی باشند. این به دلیل حضور پلیس نیست بلکه به دلیل مدیریت نامحسوسی است که برقرار است و تمام فعالان بازار هم می‌دانند که باید این چارچوب‌ها را رعایت کنند تا بتوانند در بازار حضور داشته باشند.
    بیات: جدای از بحث فرهنگ‌سازی، چه فرآیندی را برای جا انداختن خود موضوع می‌توان انجام داد؟ چه آموزش‌هایی را در این باره می‌توان ارایه کرد که به تغییر رفتار هم منجر شود؟
    یزدان‌پرست: شما می‌توانید مدیران بانکی را نسبت به این قضیه حساس کنید. ممکن است آنها بخواهند اما دانش و آگاهی لازم را ندارند، چون معمولا مهندسان فنی و معمارها در هیات مدیره بانک‌ها حضور ندارند. لذا اگر اینها حساس شوند و یک‌سری ایرادها و اشکال‌ها برای‌شان مسجل شود، دست به اقدام خواهند زد. بعد باید به یک‌سری از مدیران و مهندسان آنها آموزش داده شود و با سمینارها و دروه‌های آموزشی از استانداردهای این حوزه باخبر شوند.
    کرامت: چند نکته چکیده مباحث امروز بود که می‌تواند تعیین‌کننده باشد:
    بحث را با مشکلات معماری بانک‌ها شروع کردیم اما معلوم شد این مشکل معماری و شهرسازی خاص بانک‌ها نیست و در دانشگاه‌ها و جاهای دیگر هم وجود دارد. نکته دوم معمولا هر اثر فاخر تاریخی می‌بینیم، تحت حمایت قدرت و یک شعوری شکل گرفته است. الان هم این قدرت در کنار تفکر صحیح و آموزش می‌تواند، نه لزوما بر بانک‌ها که بر معماری شهرها تاثیر بگذارد.
    حناچی: حداقل اقداماتی که بانک‌ها می‌توانند انجام بدهند این است که در شعب جدید رعایت کیفیت را در مقررات و معماری بکنند و با این کار سره را از ناسره جدا کنند تا سازندگانی را که این استانداردها را رعایت می‌کنند، تشویق کنند.
    آموزش همیشه می‌تواند تاثیرگذار باشد، در این زمینه هم جای کار دارد. نشان دادن تجربه‌های خوب جهانی و نمونه‌های موفق قطعا تاثیرگذار است.


    نظر شما



    نمایش غیر عمومی