آخرین اخبار
facebook Telegram RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی
کد خبر : 30236
تاریخ انتشار : 30 تیر 1392 12:53
تعداد بازدید : 955

جزییات فرآیند الکترونیکی کردن چک اعلام شد

فناوری اطلاعات اعتماد عمومی به چک را باز می گرداند

فرآیند الکترونیکی کردن چک یکی از برنامه های مهم بانک مرکزی در یکی دو سال اخیر بوده است. این پروژه اکنون روزهای پایانی خود را طی می کند و پیش بینی می شود در دی ماه امسال راه اندازی شده و مورد آزمایش قرار گیرد. داود محمدبیگی مدیر اداره نظام های پرداخت بانک مرکزی در گفت وگویی به بیان جزییات این پروژه پرداخته است که می خوانید.

لطفا به صورت مختصر ضمن توضیح پروژه چکاوک، مزیت شاخص آن را بیان فرمایید.
در کنار سیستم‌های موجود در حوزه نظام نوین پرداخت در کشور، یکی دیگر از سیستم‌های پیش‌بینی شده در طرح استقرار نظام بانکداری الکترونیکی سامانه انتقال تصویر چک و یا سامانه مدیریت چک‌هاست. نظام فعلی که در آن اصل چک‌ها به صورت کاغذی از بانک بستانکار به اتاق پایاپای اسناد بانکی ارسال شده و اتاق نیز فرآیند تبادل آن با بانک بدهکار و اعلام نتیجه به بانک بستانکار را انجام می‌دهد دارای اشکالات متعددی است.
از جمله مشکلات روش فعلی می‌توان به این موارد گفت: پردازش دستی موجب کندی عملیات تسویه و همچنین بروز خطاهای نیروی انسانی می‌شود، ریسک ناشی از حمل و نقل چک‌ها بسیار بالاست و همچنین بسیار پرهزینه است، عدم امکان نظارت موثر بانک مرکزی بر فرآیند تسویه بین بانکی، استاندارد نبودن مشخصات فیزیکی و محتوای چک و بسیاری موارد دیگر که در روش فعلی تسویه چک‌ها وجود دارد.
در حال حاضر یکی از ایرادات چک‌ها‌ علاوه بر کاهش اعتماد عمومی‌ به این ابزار پرداخت، استاندارد نبودن آنهاست، چک‌ها توسط بانک‌ها در رنگ‌ها و طرح‌ها و بعضا اندازه‌های مختلف صادر می‌شود، بر این اساس بانک مرکزی موضوع استانداردسازی چک‌ها را در دستور کار قرار داده است. استانداردسازی علاوه بر لحاظ فاکتورهای امنیتی امکان پردازش چک توسط سامانه را فراهم می‌کند.
با اجرای پروژه چکاوک، بانک مرکزی سامانه‌ای در اختیار بانک‌ها قرار می‌دهد که عملا آنها را از گردش لاشه چک بی‌نیاز می‌کند. در واقع اصل چک پس از اسکن در بانک بستانکار و درج اقلام اطلاعاتی آن در سامانه بایگانی خواهد شد.
یکی از مزایای این پروژه افزایش سرعت پردازش و نقدشوندگی چک‌‌هاست‌. با این سامانه‌ چک‌ها در دورترین نقاط کشور حداکثر ظرف مدت 24 ساعت وصول می‌شود در صورتی که در حال حاضر این فرآیند با توجه به بعد مسافت و ضرورت حرکت فیزیک چک در شبکه ممکن است چند روز‌به طول بیانجامد. ویژگی دیگر این سامانه انسجام و یکپارچگی آن با سایر سامانه‌های ملی پرداخت، مانند ساتنا و پایاست. این انسجام علاوه بر تسریع و سهولت فرآیند تسویه بین بانکی و واریز وجوه به حساب مشتریان، امکان نظارت و کنترل بر فرآیند نقدشوندگی چک و دسترسی به آمار و اطلاعات مربوط به چک‌های برگشتی را به صورت برخط در اختیار بانک مرکزی قرار می‌دهد. در واقع با ایجاد این سامانه یکی دیگر از اجزای بانکداری الکترونیکی محقق می‌شود.
لطفا به طور خلاصه نحوه کارکرد سامانه را توضیح دهید.
عملکرد این سامانه بسیار ساده است. کل فرآیند به این صورت است که مشتری چک را به بانک خود تحویل می‌دهد. شعبه تحویل‌گیرنده چک پس از اسکن چک، تصویر چک را به همراه برخی اطلاعات نظیر شماره حساب و نام ذی‌نفع یا به صورت دستی و یا با استفاده از بارکد خوان به سامانه منتقل کرده و پس از تایید شعبه، تصویر چک به همراه اطلاعات مورد نیاز به بانک بدهکار ‌منتقل‌ می‌شود. شعبه پرداخت‌کننده پس از کنترل اطلاعات و کنترل موجودی حساب مشتری در صورت کفایت حساب، چک را پاس کرده و در غیر این صورت در سامانه اعلام عدم کفایت موجودی می‌کند. بانک بستانکار نیز بر اساس نتیجه اعلام شده توسط بانک بدهکار وجه مورد نظر را به حساب مشتری واریز می‌کند. نکته حایز اهمیت این است که سامانه چکاوک مسوولیت تبادل تصاویر و اطلاعات چک را بر عهده دارد و عملیات تسویه بانک و مشتری و بانک بستانکار با بانک بدهکار از طریق سامانه پایا و ساتنا صورت می‌پذیرد.
آمار چک‌های برگشتی ضمن سلب اعتماد عمومی ‌به این ابزار پرداخت به عنوان یک معضل در جامعه خودنمایی می‌کند. آیا با اجرای این پروژه آینده روشنی برای چک قابل تصور است؟
هم‌اکنون مشکلی که در زمینه چک وجود‌ دارد بحث کاهش اعتماد عمومی ‌به چک است، متاسفانه در سال‌های گذشته به دلیل افزایش چک‌های برگشتی، اعتماد عمومی ‌به چک کاهش یافته است. با توجه به استفاده از چک در معاملات و مراوادات روزمره شهروندان موضوع اعتبار بخشیدن به این ابزار و فراهم کردن شرایطی که مردم با اطمینان و آرامش خاطر از این ابزار استفاده کنند، از موضوعات مهم و اساسی است. به اعتقاد بنده سخت‌گیری به جایی که بانک مرکزی در دستورالعمل جدید حساب جاری داشت نیز از همین تفکر و نگرش ناشی می‌شود. برای انجام این کار زیرساخت‌های قانونی لازم وجود دارد و ما هم بر اساس مصوبات شورای پول و اعتبار سه پروژه را آغاز کرده‌ایم: اول موضوع استانداردسازی چک‌ها دوم پروژه چکاوک و سوم متمرکزسازی چاپ و صدور دسته چک، البته در کنار این کارها سامانه‌های جانبی نیز برای صدور دسته چک، اعتبارسنجی مشتریان قبل از صدور دسته چک و نیز فراهم آوردن زیرساخت‌هایی برای استعلام بر خط از سامانه نیز دیده شده است. با اجرای این طرح به صورت کامل قطعا تاثیرات بسیار خوب و مثبتی را در حوزه چک شاهد خواهیم بود.
شما از موضوع استانداردسازی به عنوان یکی از ارکان اصلی این پروژه نام بردید. این فرآیند به چه صورت خواهد بود؟
در بحث استاندارد‌سازی چک‌ها، بانک مرکزی بر اساس دستورالعمل حساب جاری و با استفاده از مستندات سازمان استاندارد و استفاده از نظرات بانک‌ها و تمامی ذی‌نفعان این حوزه و همچنین در نظر گرفتن نیازمندی‌های سامانه چکاوک، تمام اقلام اطلاعاتی‌ که باید در ‌چک ‌وجود داشته باشد، (اعم از پشت و روی چک) را استخراج و طراحی کرد. این طرح در حال نهایی شدن است و بر اساس تبصره ذیل ماده 28 دستورالعمل حساب جاری در قالب شیوه نامه‌ای به بانک‌ها ابلاغ خواهد شد. ما حداکثر تلاش خود را می‌کنیم که تا پیش از پایان ماه مبارک رمضان این شیوه نامه را به بانک‌ها ابلاغ کنیم. بر این اساس در آینده‌ای نزدیک تمامی چک‌ها بر اساس استاندارد و چارچوبی واحد صادر خواهند شد. در این شیوه نامه اقلام اطلاعاتی مانند محل قرارگرفتن آرم بانک، اندازه چک، اندازه ته چک (سوش)، محل امضا و غیره به صورت دقیق مشخص شده است.
دلیل متمرکزسازی فرآیند صدور چک چیست و به چه صورت انجام خواهد گرفت؟
بانک مرکزی بر اساس مصوبه شورای پول و اعتبار موظف به ایجاد زیرساخت صدور متمرکز چک با قابلیت‌های کنترل سیستمی‌ است. طبیعی است زمانی که چک‌ها ‌بدون نظارت بانک مرکزی و به صورت غیرمتمرکز توسط بانک‌ها چاپ و توزیع می‌شوند عملا نظارت و کنترل بر نحوه انجام کار امری بسیار پیچیده و ناممکن است. کاملا واضح است که اصولا نظارت بر فرآیندهایی که به صورت متمرکز انجام می‌شود بسیار آسان‌تر و با هزینه‌های بسیار کمتر امکان‌پذیر است. نکته حایز اهمیت دیگر این است که در شیوه جدید، چک پس از صدور از طریق پست در اختیار مشتری قرار گیرد. این موضوع از دو جنبه اهمیت دارد: اولا آدرس مشتریان نزد بانک‌ها همواره به روز است و ثانیا امکان سوءاستفاده و تخلف را سلب می‌کند. این کار در دو فاز انجام خواهد شد که در فاز اول موضوع چاپ چک‌ها به صورت متمرکز انجام می‌شود و شخصی‌سازی چک‌ها به صورت توزیع شده صورت می‌گیرد و در فاز دوم چاپ و شخصی‌سازی به صورت متمرکز انجام خواهد شد.
فرآیند صدور چک چیست و به چه صورت انجام خواهد گرفت؟
فرآیند صدور چک چهار مرحله دارد:
1- دریافت درخواست متقاضی که این کار می‌تواند هم به صورت مکانیزه انجام شود و هم به صورت مراجعه حضوری متقاضی به شعبه.
2- اعتبارسنجی مشتری که در این بخش با توجه به سابقه اعتباری مشتری از جمله وجود یا عدم وجود چک برگشتی، میزان بدهی مشتری به شبکه بانکی و... تعیین می‌شود که آیا برای این شخص چک صادر شود یا خیر. حتی در این بخش می‌توان تعیین کرد که با توجه به وضعیت اعتباری شخص مثلا چک 25 برگی صادر شود یا 10 برگی.
3- چاپ برگه‌های چک به صورت خام، در این بخش با استاندارد اعلام شده در شیوه نامه چک‌ها چاپ می‌شوند.
4- مرحله پایانی شخصی سازی چک و ارسال چک به آدرس پستی مشتری است. منظور از شخصی سازی درج اطلاعات متغیر نظیر نام و نام خانوادگی، شماره حساب، شماره شبا، بارکد دو بعد، کد بانک و شعبه و لوگوی بانک و غیره است.
با بررسی صورت گرفته و مکاتباتی که با بانک‌ها شده است در فاز اول شخصی سازی در بانک‌ها انجام خواهد شد و از امکاناتی که در حال حاضر شبکه بانکی از آن بهره‌مند است استفاده خواهیم کرد. تمامی این مراحل و زمانبندی اجرای آن در شیوه نامه مشخص شده است.
بانک مرکزی در راستای اطلاع‌رسانی سریع به دریافت کنندگان چک این امکان را فراهم آورده است که مشتری با ارسال شناسه چک از طرق پیامک‌‌، پورتال و یا تماس تلفنی اطلاعات چک را به این صورت دریافت کند: «این چک متعلق به سرکارخانم / جناب آقای..... است و تا این لحظه نامبرده چک برگشتی دارد / ندارد». این کار ضمن جلوگیری از جعل چک، ‌موجب اعتماد بیشتر برای دریافت کننده آن است. البته در حال حاضر بررسی‌های کارشناسی در خصوص سامانه‌های جانبی نظیر استعلام ادامه دارد.ماژول‌هایی مانند استعلام چک، درخواست صدور چک، فرآیند ارسال به بانک مرکزی، اعتبارسنجی درخواست‌ها‌، مبلغ چک و آیا اصلا‌ چک صادر شود یا خیر، تمامی‌ این فرآیندها در مجموعه‌ای قرار می‌گیرد که بانک مرکزی امیدوار است با اجرای تک تک اجزای این پروژه‌ - که شامل سه بخش استانداردسازی، تمرکز فرآیند صدور چک و چکاوک است– این ابزار پرداخت را نظام‌مند‌تر و کارآمدتر از وضعیت کنونی کند.
این پروژه از چه زمانی شروع و مرحله اجرایی آن چه زمانی خواهد بود؟
موضوع استانداردسازی از اواخر سال گذشته با برگزاری جلسات کارشناسی‌ آغاز شد و همان طوری که گفته شد در مراحل پایانی این کار هستیم. از اردیبهشت ماه سال جاری موضوعات سامانه چکاوک از جمله طراحی و امکان سنجی و تهیه مدل اجرایی سامانه آغاز شد و ‌طبق برنامه زمانبندی اوایل مرداد ماه سال جاری، استانداردها و الزامات فنی این سیستم را به بانک‌ها ابلاغ خواهیم کرد. طبیعی است که اجرای این سامانه نظیر سایر پروژه نیازمند مشارکت و همکاری تمامی بانک‌های کشور است. پس از ابلاغ الزامات فنی، جلسات هماهنگی با بانک‌ها به منظور تبیین فرآیند و شیوه انجام کار برگزار شده و اقداماتی که در بانک‌ها باید انجام شود نیز نظارت خواهد شد. البته به طور موازی فعالیت‌های مرتبط با تولید هسته مرکزی سامانه و همچنین ماژول‌های جانبی آن در بانک مرکزی آغاز می‌شود.
پیش‌بینی می‌شود هسته مرکزی سامانه دی ماه سال جاری آماده بهره‌برداری شود. پس از این مرحله حدود یک ماه سامانه به صورت تستی و سپس به صورت عملیاتی مورد استفاده قرار خواهد گرفت. البته با توجه به مشغله بانک‌ها در ماه‌های پایانی سال به نظر می‌رسد بهره برداری عملیاتی سامانه از اوایل سال آینده آغاز شود.


نظر شما



نمایش غیر عمومی
تصویر امنیتی :