fanavaran
آخرین اخبار
   
    کد خبر : 72722
    تاریخ انتشار : 23 فروردین 1394 10:43
    تعداد بازدید : 1165

    برابر فارسی برای پیشوند hyper چیست؟

    یوسف امیری- در زبان فارسی، مانند همه ی زبان های هندواروپایی، پیشوندها و پسوندها از ابزارهای مهم واژه سازی اند. متاسفانه در واژه سازی علمی کنونی، چون به شیوه ی روشمند و همه سونگر عمل نمی شود، برای پیشوندها و پسوندهای به کار رفته در زبان انگلیسی (یا فرانسه ای و آلمانی) پیشوندها و پسوندهای مناسب و دقیق فارسی به کار نمی رود و یکدستی رعایت نمی شود. یکی از پیشوندهایی که برابر دقیقی برای آن دیده نمی شود، پیشوند hyper است.

    به چند نمونه از برابرهای پیشنهادی فرهنگستان در این باره نگاه کنیم: hyperwar «فراجنگ»، hypersonic «بَرین صوتی»، hyperfine «فوق ریز»، hypertrophy «بیش پروردی»، hyperphagia «پُرخواری». برای hyperrealism هم «واقعگرایی افراطی»! 
    می بینیم که برای یک پیشوند، پنج برابر گذاشته شده است و هیچ یکدستی ای دیده نمی شود. با توجه به این برابرهای پیشنهادی فرهنگستان، اگر بخواهیم برای hypertext برابر بسازیم چه باید بگوییم؟ فرامتن، برین متن، فوق متن، بیش متن، پُرمتن یا متن افراطی؟ جالب آن که در این مورد، فرهنگستان «اَبَرمتن» را ساخته است حال آن که «اَبَر» برابر پیشوند super است. 
    همه ی اینها به خاطر آن است که فرهنگستان نمی خواهد پیشوندهای تازه به کار ببرد و انتظار دارد همه ی واژه های علمی «همه فهم» باشد. حال آن که گفتیم این معیار درست نیست و در زبان های اروپایی چنین شرطی وجود ندارد. وقتی نیاز به واژه ی علمی است، واژه ساخته می شود؛ هرچند «همه فهم» نباشد. 
    پیشوند hyper از زبان یونانی گرفته شده است و از نظر واژگانی و ریشه ای هم معنای super در لاتین است (تلفظ آن در یونانی باستان هوپر بوده) اما امروزه در زبان انگلیسی و برای واژه های فنی، معنایی شدیدتر از super و متفاوت با آن دارد. برای نمونه، در بحث نگاره ها (graph)، واژه ی supergraph به معنای نگاره ای است که نگاره ی دیگری از آن گرفته شده است (subgraph). اما hypergraph گونه ای عمومی شده از نگاره است.  
    من هم مانند دکتر میرشمس الدین ادیب سلطانی و دکتر محمد حیدری ملایری باور دارم همان گونه که زبان انگلیسی برای نیازهای خود از زبان های لاتین و یونانی باستان پیشوند و پسوند و ریشه به وام می گیرد ما هم برای واژه سازی باید از زبان های باستانی خود مانند اوستایی و پارسی کهن و سُغدی و دیگر زبان ها و گویش های ایرانی وام بگیریم.
    پیشنهاد من آن است که برای hyper شکل پارسی کهن این پیشوند یعنی upar را به فارسی امروزی برگردانیم و به همان معنا به کار ببریم. اوپَر در پارسی میانه (پهلوی) به صورت «اَبَر» درآمده است. بنابراین، برابر پیشنهادی من برای hypertext می شود «اوپَرمتن». برخی هم برای hypertext «فرامَتن» را ساخته اند که مناسبت نیست. در ستون دیگری به پیشوند «فرا-» خواهم پرداخت.


    نظر شما



    نمایش غیر عمومی
    تصویر امنیتی :