آخرین اخبار
facebook Telegram RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی
کد خبر : 83458
تاریخ انتشار : 24 شهریور 1394 12:42
تعداد بازدید : 1091

روشمندسازی واژه سازی

یوسف امیری- امروزه در زبان پارسی، تلاش های واژه سازی بیشتر به صورت موردی و سازمان نیافته است. آنچه ما بدان نیاز داریم، شیوه های روشمندی است که بتوانند نیازهای روزافزون واژه سازی را پاسخگو باشند.


برای واژه سازی روشمند باید شیوه های واژه سازی و دستور زبان پارسی را به خوبی بدانیم و به کار ببریم. در زبان پارسی، مانند دیگر زبان های هند-و-اروپایی، مهم ترین روشِ ساخت واژه های تازه روشِ وندی است یعنی افزودن وندها (پیشوندها، میانوندها، و پسوندها) به بُن و سِتاک اسم، فعل یا شکل ترکیبی واژه ها. (روش دیگر ترکیب واژه ها است که جداگانه بدان خواهیم پرداخت.) 
پیشتر به چیرگی زبان عربی در واژه سازی های دوران قاجار (مانند «غیرذوفِقار» به جای «بی مهره» در برابر invertebrate) اشاره کردیم. اما در دوران های بعدی هم می بینیم که در برابرسازی برخی واژه های بیگانه، روش واژه سازی پارسی به کار نرفته است، بلکه به جای واژه سازی، گاهی عبارت توضیحی به کار رفته: مانند «مکتب اصالت فَرد» در برابر individualism که البته امروزه بیشتر «فردگرایی» گفته می شود. اما «متخصص بیماری های اطفال» هنوز رایج است و به همان روش ناپارسی ساخته شده است. در روش پارسی باید به pediatrician «کودک پزشک» گفت. 
از آنجا که زبان های انگلیسی، فرانسه ای، و آلمانی (که اکنون بیشترِ متن ها از آنها ترجمه می شوند) از همین شیوه ی وندی استفاده می کنند، برای روشمندسازی برابرسازی واژگان بیگانه، ما هم باید در زبان پارسی برای همه ی وندها و ستاک های اروپایی برابرهای پارسی مناسب و دقیق داشته باشیم. آنگاه در زمان واژه سازی دچار سردرگمی نخواهیم شد و در برابر چند وند اروپایی متفاوت از وند یکسان استفاده نخواهیم کرد؛ و یا به وارون، برای یک وند اروپایی، چند وند نامربوط پارسی نخواهیم داشت. برای نمونه، فرهنگستان برای interactive «تعاملی»، برای interacting «برهم کنشی»، و برای interactome «همکنشگان» ساخته است که نشان از بی روشی و ناهماهنگی در کار واژه سازی دارد. البته ما روش کاملاً ماشینی را پیشنهاد نمی کنیم و می دانیم برای هر واژه ی تازه باید زمان مناسب و دقت کافی صرف کرد. اما داشتن برابرهای پارسی برای وندها و شکل های ترکیبی اروپایی کار را بسیار روشمندتر و سامان یافته تر خواهد کرد. دکتر میرشمس الدین ادیب سلطانی و دکتر محمد حیدری ملایری در زمینه ی روشمندسازی واژه سازی تلاش های ارزشمندی کرده اند و به نظرم فرهنگستان و افراد علاقه مند به واژه سازی هم باید بیشتر به این موضوع توجه کند. 


نظر شما



نمایش غیر عمومی
تصویر امنیتی :