fanavaran
آخرین اخبار
   
    کد خبر : 9660
    تاریخ انتشار : 10 تیر 1391 13:16
    تعداد بازدید : 588

    مدیرعامل بانک کارآفرین

    مدیبانک مرکزی ،سکاندار بی استقلال

    ولی الله سیف از مدیران بانکی است که سال ها در بزرگ ترین بانک های دولتی بر مسند مدیرعاملی نشسته و سکان امور این نهادهای عظیم پولی را در اختیار داشته است. سیف اکنون به بانک کارآفرین کوچ کرده تا پس از سال ها نشستن بر صندلی های دولتی، این بار هدایت یک بانک خصوصی را برعهده بگیرد. این مدیر بانکی اما مهم ترین مساله پیش روی بانک مرکزی برای هدایت نظام بانکی و سیاست های پولی را نبود استقلال این بانک می داند. مساله ای که باعث شده بانک مرکزی به طور دستوری و نه کارشناسی نظام بانکی را هدایت کند و به جای نظارت بر امور بانکی بیشتر در امور اجرایی آنها دخالت کند.رضا طهماسبی از خبرگزاری بیما با این مدیربانکی گفت وگوی انجام داده که در ادامه می آید.

    در دیدگاه عموم مردم و جامعه یک نوع تناقض نسبت به نحوه نظارت بانک مرکزی ایجاد شده است. بانک مرکزی از یک طرف در تمامی امور کلی و جزیی بانک‌ها اعم از خصوصی و دولتی دخالت می‌کند، از اعطای مجوز تا تایید صلاحیت اعضای هیات مدیره و مدیرعامل، تعیین انواع نرخ سود و بهره بانکی حتی تا  فروش ارز و سکه. اما در مقابل می‌بینید، در چنین سیستمی با این همه نظارت و سختگیری اتفاقاتی مثل اختلاس بزرگ مالی روی می‌دهد. این شکاف بزرگ در کجاست؟ آیا دستورالعمل‌ها و قوانین به راه نادرست رفته‌اند یا مجریان به کار خود واقف نبوده‌اند؟
    نظارت بر بانک‌ها یک بحث محتوایی برای اطمینان از صحت جریان امور است. در فرآیند نظارت سطوح لایه‌هایی وجود دارد که نباید مسوولیت این لایه‌های نظارتی با یکدیگر تداخل پیدا کند. اصل مطلب این است که بانک به عنوان یک بنگاه اقتصادی همه ویژگی‌های یک بنگاه اقتصادی به علاوه یک ویژگی خاص دارد و همین ویژگی خاص است که بانک را از سایر بنگاه‌های اقتصادی جدا می‌کند. آن هم کثرت ذی‌نفعان و صاحبان حق در نظام بانکی است. یک بانک مخصوصا وقتی به عنوان یک شرکت سهامی عام کار می‌کند طیف عظیمی از سهامداران را پوشش می‌دهد که افراد مختلف در طبقات مختلف اجتماعی هستند. طیف عظیمی از سپرده‌گذاران و صاحبان حساب که پول‌های خود را در بانک می‌گذارند، درکنار آن فعالان اقتصادی زیادی هستند که اعتبارات بانکی دارند و امنیت منابع و اطلاعات‌شان برای‌شان بسیار حیاتی است. لذا هرگونه سوء‌جریانی در بانک تاثیراتی به صورت موج در سطوح دیگر ایجاد می‌کند و اصلا به همین دلیل است که بحث نظارت بر بانک‌ها به یک ضرورت تبدیل و یک نهاد ناظر ایجاد شد که تدابیری بیندیشد تا از سلامت امور اطمینان پیدا کند و در جهت احقاق حق ذی‌نفعانی که حتی گاهی اوقات با هم تضاد منافع هم دارند نظارت داشته باشد. یعنی بانک مرکزی باید مرجعی باشد که قضاوت و حکمیت و همچنین مراقبت می‌کند که این حقوق درست ایفا شود و حق یک گروه به نفع گروه دیگری پایمال نشود. این اصل فلسفه نظارت بر بانک‌هاست. ولی سایر مسوولیت‌هایی که در بنگاه‌های اقتصادی به مدیریت اجرایی آن برمی‌گردد، در بانک هم متوجه مدیران بانک است. مثلا مدیراجرایی یک بنگاه تولیدی باید تمام فرآیندهای انجام خرید مواد اولیه را مشخص کند. مثلا معین کند که مسوول خرید و مسوول کنترل چه کسانی باشند تا اگر سوءجریانی در این فرآیند اتفاق افتاد، مشخص شود که مسوولیت آن با چه کسی است. طبیعتا اوج این مسوولیت‌ها در داخل همان بنگاه است و به بیرون تسری پیدا نمی‌کند. در کشورهایی که نظام‌های اقتصادی پیشرفته‌تری هم دارند اینگونه نیست که بانک مرکزی مسوول این باشد در یک بانک سوءجریانی اتفاق افتاده است. البته اگر تعداد این سوءجریان‌ها در بانک‌های مختلف زیاد باشد و به انحا مختلف تکرار شود، می‌توانیم برداشت کلان داشته باشیم و به این نتیجه برسیم که تدابیر بانک مرکزی جواب نداده است.
    واقعیت این است که در ایران ما از نظر استانداردهای نظارت احتیاطی که مسوول آن به طور معمول بانک مرکزی است، بسیار عقب هستیم. در برخی کشورها حتی شاخه نظارت را از بانک مرکزی هم جدا کرده و به یک نهاد مستقل داده‌اند. در دنیا تراکم تجربیات شرایطی را ایجاد کرده که باعث شده نگاه نظارتی بسیار دقیق و علمی باشد. بانک مرکزی ما هم چند سالی است که این کار را شروع کرده و این اتفاق نافی حرکت‌های بانک مرکزی برای تقویت نظارت نیست منتها این موارد اثر سریع ندارد و مدتی طول می‌کشد تا اثرگذار باشد. مهم‌ترین مساله آن هم تجربه نظارت بانکی است. استانداردها، مقررات و حداقل‌هایی که برای اطمینان از اثربخشی نظارت‌های بانکی به صورت‌های توصیه‌ای به کشورها ابلاغ می‌شودکه ما اخیرا وارد این کار شده‌ایم. در کنار برخورداری از این دانش روز یک ضرورت و نیاز اولیه با اهمیت هم برای بانک مرکزی وجود دارد که آن هم استقلال مقام ناظر است. به طوری که بتواند با قدرت و با اختیار کامل وظیفه خود را انجام دهد. کسی می‌تواند از این اختیار برخوردار شود که تخصص کافی را داشته باشد و به آداب استفاده از این اختیار هم آگاه باشد. در صورت جمع شدن همه این موارد ما می‌توانیم نظارت بانکی خوبی داشته باشیم. فکر می‌کنم این کار در بانک مرکزی از نظر تدوین مقررات داخلی شروع شده و در کنار آن هم یک بازنگری در قوانین و ابزارهای کار بانک مرکزی که کار نظارت متکی بر آنهاست، باید صورت پذیرد تا در نهایت مجموعه عوامل برای انجام نظارت دقیق، علمی و مستقل فراهم باشد.
     نظارت بانک مرکزی را همه قبول دارند اما بانک مرکزی بیشتر از آنچه به نظارت بپردازد به دخالت مشغول است. از جزیی‌ترین امور در بانکداری چه برای بخش خصوصی و چه بخش دولتی تحت نظر بانک مرکزی است. بانک مرکزی با بسته پولی بانکی که هر سال ابلاغ می‌کند عملا همه خطوط و محدودیت‌ها را برای بانک‌های دولتی و خصوصی مشخص می‌کند. پس طبیعی است که وقتی اتفاقی چون اختلاس مالی روی می‌دهد، همه بانک مرکزی را به دیده مقصر ببینند. مرز نظارت و دخالت بانک مرکزی کجاست؟ آیا بانک مرکزی تفاوتی بین بانک‌های دولتی و بانک‌های خصوصی برای نظارت قایل است؟
    اینکه می‌گویید نگاه‌ها همه متوجه بانک مرکزی شده هم نشات گرفته از عدم استقلال بانک مرکزی است. همه آن دخالت‌هایی که بانک مرکزی داشته و انجام می دهد، تکالیفی است که از بالاتر به بانک مرکزی ابلاغ می شود و بانک مرکزی عامل کار است. شاید از نظر کارشناسی نظر بانک مرکزی متفاوت باشد اما وقتی دستوری از بالا ابلاغ شود بانک مرکزی موظف است، اجرا کند. آن چه که می‌تواند بانک مرکزی را مسوولیت‌پذیر کند، این است اختیاراتی را که برای نظارت نیاز دارد بدون دخالت از بالا و بدون برخورد دستوری داشته باشد تا با نگاه کارشناسی و برمبنای اصول و استانداردها در کنار اختیارات کافی، خودش تشخیص دهد که چه زمانی وارد شود و در چه موضوعی دخالت کند. به نظرم با استفاده از تجربیات سایر کشورها بانک مرکزی ما به زودی می‌تواند جای خود را پیدا کند. اما اگر در حال حاضر این امر اتفاق نمی‌افتد، به دلیل این است که بانک مرکزی آن استقلال لازم را ندارد. دخالت‌ها به ترتیبی اعمال می شود که فرصت تحلیل، بررسی و نشان دادن عکس‌العمل‌های کارشناسی شده را از بانک مرکزی سلب کرده است. مسلما استقلال پیش نیاز ایفای نقش نظارتی استقلال بانک مرکزی است.
    در مرحله بعد این نظارت آداب و قوانینی دارد. اگر بانک مرکزی بخواهد دایما به قولی در دست و پای بانک‌ها باشد و در امور اجرایی آنان به نام نظارت، دخالت کند نظام بانکی کشور رشدی نخواهد داشت. نظام بانکی زمانی رشد می‌کند که حضور بانک مرکزی به عنوان ناظر محسوس باشد اما در امور اجرایی دخالت نکند. در حقیقت از روش بازرسی خارجی یا بیرونی(off site) استفاده کند. یعنی با تحلیل اطلاعات و بازخوردهایی که از اطلاعات و آمار عملکردی بانک‌ها به دست می‌آورد، بدون حضور در دفتر و شعبه، نقاط بحران خیز را شناسایی کند. این روش‌ها که امروزه در دنیا وجود دارد علاوه بر اینکه کم هزینه‌تر و در عین حال موثرتر است، باعث بلوغ نظام بانکی کشور هم می‌شود. مسلما رفتن به این سمت و سو نتایج مثبت فراوانی خواهد داشت.

    هرگاه کسی از استقلال بانک مرکزی حرف می‌زند نگاه‌ها به این سمت می‌رود که این فرد می‌خواهد سیاست‌های اقتصادی دولت را زیرسوال ببرد، از دولت انتقاد کند، از رییس کل حمایت کند یا تفکر اقتصادی رییس جمهور را زیر سوال ببرد. در حالی که بحث استقلال بانک مرکزی موضوعی ورای همه این حرف‌هاست.


     بانک مرکزی در قوانین و مقررات تا چه اندازه استقلال دارد؟ از طرف دیگر استقلال بانک مرکزی نسبت مستقیمی با توانایی‌ها و استقلال رییس کل بانک مرکزی دارد. از نظر شما تا چه اندازه استقلال این نهاد مهم اقتصادی وابسته به رییس کل آن است؟ آیا وضعیت امروز بانک‌های ما که غیرعادی و نزدیک به بحرانی تلقی می شود نتیجه نبود استقلال بانک مرکزی نیست؟
    آنچه که واقعیت استقلال بانک مرکزی را تحت تاثیر قرار می‌دهد نوع نگاهی است که به این استقلال می‌شود. متاسفانه هرگاه بحث استقلال بانک مرکزی مطرح شده از آن برداشتی سیاسی صورت گرفته است. یعنی هرگاه کسی از استقلال بانک مرکزی حرف می‌زند نگاه‌ها به این سمت می‌رود که این فرد می‌خواهد سیاست‌های اقتصادی دولت را زیرسوال ببرد، از دولت انتقاد کند، از رییس کل حمایت کند یا تفکر اقتصادی رییس جمهور را زیر سوال ببرد. در حالی که بحث استقلال بانک مرکزی موضوعی ورای همه این حرف‌هاست. بدون توجه به این که چه کسی رییس جمهور یا رییس کل باشد برای رشد بازار پولی و مالی کشور، استقلال بانک مرکزی یک نیاز اساسی است که باید حاصل شود. منتها شکل گرفتن آن نیاز به فضایی دارد که از این برداشت‌های سیاسی به دور باشد. این کار البته بسیار سخت است. به همین دلیل است که ما همواره آن را بیان می کنیم اما به مطلوب نمی‌رسیم. مسلم است که رییس دولت می‌تواند به بانک مرکزی دستور بدهد اما نوع نگاه به بانک مرکزی بسیار مهم است. این که به عنوان چه ابزاری از این نهاد استفاده می‌کنیم. آیا بانک مرکزی را یک ابزار مسوول برای رفع نیازهای کوتاه مدت و سریع خودمان می‌بینیم یا به این صورت که بانک مرکزی یک وظیفه بلندمدت دارد و می‌خواهد ثبات را در اقتصاد تزریق کند. به نظر من بیشترین اثر را برداشت رییس دولت و نگاه او به بانک مرکزی دارد. البته قوانین و مقررات می‌تواند این نگاه را تغییر دهد و هدایت کند.
    در حال حاضر اگرچه من انتقاداتی را به بانک مرکزی دارم اما مساله این است که رییس‌کل تنها فرد تصمیم‌گیرنده نیست. فضا را باید مدنظر قرار داد و مشخص است که این فضا با قدیم تفاوت بسیاری دارد. هر کسی که بتواند در استقلال بانک مرکزی کمک کند، به شکل‌گیری این استقلال قدم بزرگی برای اقتصاد کشور برداشته است.
     مسایلی که در اوایل سال افتاد و نمونه آن برداشت شبانه از حساب بانک‌ها و دادن پول به دولت برای پرداخت یارانه نقدی بود که به هیچ عنوان قابل قبول نبود؟
    این کار با هیچ منطقی قابل توجیه نیست. بانک مرکزی براساس مقررات منابعی ارزی را در اختیار بانک‌ها قرار داده که بر اساس قوانین مصرف شده و برای تامین کالاها و مایحتاج مملکت هزینه شده است. هربانکی که از این مقوله عدول کرده، مسوول است و باید پاسخگو باشد. باید با این بانک برخورد شود. اما مسلم است که این موضوع همه بانک‌ها را شامل نمی‌شود و مقدار تخلف بانک‌ها هم متفاوت است. بانک مرکزی حق و اختیار دارد که عکس‌العمل نشان دهد. بازرس بفرستد و گزارش دقیق تهیه کند و بانک متخلف را جریمه کند. بانک‌ها برای واردکنندگان گشایش اعتبار کرده‌اند. آنها برای تامین مایحتاج کشور از بانک مرکزی ارز گرفته و به واردکننده داده‌اند. یک کالای مصرفی وارد ، فروخته و تمام شده است. این که حالا یک رقم درشتی را مابه‌التفاوت به حساب بانک بگذارند هیچ توجیه منطقی ندارد. که باز همه به نظر من به همان موضوع نبود استقلال برمی‌گردد. این استقلالی که می‌گویم با همه محتواست. یعنی بانک مرکزی هم باید از اختیارات لازم و کافی برخوردار باشد، هم اجازه داشته باشد از اختیاراتش استفاده کند و هم اینکه از این اختیارات درست استفاده کند تا استقلالش بروز عینی پیدا کند. همین نبود استقلال باعث شده که وضعیت بانکی کشور غیرعادی جلوه کند و مشکلاتی چون اعطای تسهیلات بیش از منابع، رشد نقدینگی و در عین حال فقدان بازگشت تسهیلات به بانک اتفاق بیفتد که چهره بانکداری کشور را مخدوش کند.
     مساله دیگری که باز هم به استقلال بانک مرکزی و نحوه نظارت آن بر بانک‌های خصوصی و دولتی برمی‌گردد اعطا و لغو مجوز بانک است. اخیرا مجوز یکی از بانک‌های خصوصی پس از این که فعالیت خود را آغاز کرده بود و شعب زیادی هم افتتاح کرده بود، لغو شد و بحثی به عنوان ادغام این بانک با دو موسسه دیگر مطرح شد. دقیقا مشخص نشد که چرا مجوز لغو شد و باز اجازه ادغام داده شد؟
    من هم از دلایل مشخص این کار خبر ندارم اما اگر به طور کلی بخواهم بگویم این است که بانک مرکزی حق دارد نسبت به بانک‌ها نظارت داشته باشد و اگر اقداماتی را خلاف مقررات ببیند واکنش نشان دهد. بحث دوم این است که برای ایجاد تحرک بیشتر و اعمال نظارت موثرتر ممکن است یک ساختار محدودتری را مدنظر داشته باشیم و بخواهیم به آن سمت جریان را هدایت کنیم. بحث لغو مجوز را مطرح کردید که من در جزییات آن نیستم و نمی‌دانم چه اتفاق یا چه تخلفی روی داده که بانک مرکزی تشخیص داده، برای برخورد با این تخلف باید مجوز بانک را لغو کند. اما بحث ادغام بانک‌ها و موسسات پولی می‌تواند دلایل کاملا متفاوتی داشته باشد. مثلا در حال حاضر یک انتقاد عمده مطرح شده به این موضوع اشاره دارد که آیا واقعا لازم است تعداد بانک‌ها این همه زیاد باشد؟ بانک‌های کوچکی که در مقایسه با نیازهای گسترده جامعه مثل نیاز به وجود شعبه در مناطق مختلف و دورافتاده، بیایند و در مناطقی انتخابی شعب محدودی تاسیس کنند. ببینید یک بانک که با 400 میلیارد تومان شروع به فعالیت می‌کند، می‌تواند حداکثر 50 تا 60 شعبه افتتاح کند. به نظر شما این بانک برای افتتاح این شعبه‌ها چه مناطقی را انتخاب می‌کند؟ قطع به یقین مراکز عمده تجاری و اقتصادی کشور را انتخاب می‌کند. اگر مدیریت این بانک بخواهد عاقلانه و براساس رونق تجاری برای تاسیس این شعبه‌ها تصمیم بگیرد حداقل 50 درصد این شعبه‌ها را در تهران آن هم در نقاط خاص شهر افتتاح خواهد کرد. بقیه را هم در چند شهر مشهد، تبریز، اصفهان، شیراز، رشت وغیره گشایش می‌کند. یعنی به شهرهای کوچک ما حتی یک شعبه هم نمی‌رسد. حالا فرض کنید ما 50 بانک به همین صورت داشته باشیم. چه اتفاقی می‌افتد؟ وارد خیابان میرداماد می‌شوید و با 50 شعبه از 50 بانک مختلف روبه‌رو می‌شوید. در چنین شرایطی بانک مرکزی اگر بخواهد واکنش نشان دهد چه باید بکند؟ نخستین کار این است که بانک‌ها را به ادغام در یکدیگر تشویق کند. وقتی چهار بانک که همه در خیابان میرداماد شعبه دارند با هم ادغام شوند تنها یک شعبه باقی می‌ماند و سه شعبه دیگر از این منطقه خارج و به مناطق بدون شعبه منتقل می‌شوند. در نتیجه شبکه موزون‌تری از بانک‌ها در کشور ایجاد می‌شود. این خود یک استدلال و منطق بسیار قوی برای این کار است. اگر بانک مرکزی برای این کار با بانک‌ها وارد مذاکره شود کار بسیار خوبی است.
     چرا تقاضا برای تاسیس بانک این قدر زیاد است؟ به خصوص در چند سال اخیر که وضعیت اقتصاد به طور کل و بخش‌های تولید به طور خاص خوب نبوده و با مشکلات فراوانی مواجه بوده چرا باید بانکداری این همه کشش داشته باشد که تقاضاهای زیادی برای مجوز تاسیس بانک به بانک مرکزی برود؟
    وقتی شما به رونق تولید فکر می‌کنید باید به پیش نیازهایش هم توجه کنید. اتفاقا یکی از پیش نیازهای تولید تجهیز منابع در کشور است. اجازه دادن به بانکداری برای تجهیز و تجمیع منابع سرگردان بانکی برای هدایت به سمت تولید بسیار اقدام مثبتی است و الان هم دارد اتفاق می افتد. نباید این موضوع باعث تعجب ما بشود. وقتی از توسعه اقتصادی حرف‌ می‌زنیم و می‌خواهیم به سمت ایجاد ظرفیت‌های بیشتر تولید برویم یکی از پیش‌نیازهایش شبکه بانکی کارآست که بتواند منابعی را تجمیع کند و در اختیار تولیدکنندگان بگذارد و به عنوان یک واسطه وجوه بین صاحبان سپرده و گیرندگان تسهیلات، کارآفرینان و تولیدکنندگان قرار بگیرد. مهم سازماندهی مناسب این کار است. محل قابل انتقاد، سازماندهی است که تاکنون در آن دقیق نبوده‌ایم و باید آن را اصلاح کنیم. کشور ما ویژگی‌های دارد که لازم است در آن بانک‌های بزرگ فعالیت کنند. به نظر من حتی اگر به صورت ویژه مطلب را خاص نکنیم، خواه ناخواه بانک‌های ماهم به این موضوع خواهند رسید. یعنی انگیزه‌های اقتصادی بانک‌ها را به این سمت خواهند کشاند چون یکی از آثار مثبت کاهش هزینه‌های سربار است. بانک‌های مختلف ادارت مرکزی دارند، هیات مدیره، مدیرعامل، کارکنان اداره مرکزی اما پس از ادغام تمام این ادارات تبدیل به یکی می‌شوند.
    یعنی با افزایش تعداد بانک‌ها موافق نیستید؟
    خیر. حتی من فکر می‌کنم افرادی که مجوز بانک‌های جدید را تایید می‌کنند هم این نظر را دارند که لاجرم به سمتی خواهیم رفت که بانک‌ها در هم ادغام خواهند شد. یعنی فضای رقابتی ایجاب می‌کند که بانک‌ها برای فروش ارزان‌تر خدمات خود به جامعه و بالا بردن کیفیت خدمات از هزینه‌های مازاد بکاهند که ادغام یکی از بهترین راه‌حل‌هاست.


    نظر شما



    نمایش غیر عمومی
    تصویر امنیتی :