ادعای بی نیازی به اینترنت با شبکه ملی اطلاعات مهمل است

آی‌تی‌من- وحید یزدانیان، معاون توسعه شبکه ملی اطلاعات وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات، دیروز در نشستی خبری به توضیح ابهامات و چالش‌های پیرامون شبکه ملی اطلاعات پرداخت.

یزدانیان در ابتدای خود به پرسش‌های کلیدی درباره ماهیت شبکه ملی اطلاعات پاسخ داد و آن را در دو دسته «هست‌ها» و «نیست‌ها» تعریف کرد.

به گفته او، شبکه ملی اطلاعات از نگاه وزارت ارتباطات شامل این تعاریف است:
شبکه‌ای پرسرعت، ایمن‌تر و پایدارتر نسبت به شبکه‌های دیگر.
شبکه‌ای توسعه‌یافته با استفاده از ظرفیت بخش خصوصی.
شبکه‌ای حاصل از تلفیق زیست‌بوم‌های فضای مجازی برای ارائه خدمات.
شبکه‌ای مردم‌نهاد که در زنجیره اقتصاد دیجیتال جایگاه کلیدی دارد و باید نیازهای آحاد مردم را تأمین کند.
شبکه‌ای مبتنی بر برترین فناوری‌های زیرساختی که مشابه‌های جهانی به ویژه در کشورهای توسعه‌یافته دارد.

یزدانیان گفت که این شبکه دارای ماهیت سیاسی خاصی نیست و ذاتاً خنثی است. او تأکید کرد: این طور نیست که برطرف‌کننده مشکلات فرهنگی و سیاسی باشد.

وی با رد این ادعا که شبکه ملی اطلاعات جایگزین اینترنت است، گفت: شبکه ماهیت فیزیکی دارد ولی لایه‌های ارائه خدمات مبتنی بر توسعه‌های نرم‌افزاری است. در ایامی که قطع اینترنت داشتیم، بیشترین تقاضا برای دسترسی به اینترنت از سوی ارائه‌دهندگان خدمات در شبکه ملی اطلاعات بود، چون می‌خواهند توسعه نرم‌افزار بدهند و باید کدها از اینترنت فراخوانی شود. اگر اینترنت نباشد، عملاً توسعه پلتفرمی اتفاق نخواهد افتاد.

یزدانیان همچنین به جنبه امنیتی موضوع اشاره کرد و گفت: در حوزه امنیت، در کوتاه‌مدت ممکن است با قطع اینترنت امنیت حفظ شود. اما حملات سایبری الگوهای مشابه دارند و کسانی که ضد بدافزار توسعه می‌دهند، الگو را از برای ارتقای ضد بدافزار بانک‌های جهانی تهدیدات می‌گیرند. بنابراین حتماً باید تهدیدات از طریق اینترنت آپدیت شود. در چنین شرایطی با قطع اینترنت، به سرعت ضد بدافزارها توان خود را از دست می‌دهند و شبکه در معرض تهدیدات امنیتی قرار می‌گیرد.

وی فزود: ممکن است در صورت قطع اینترنت پلتفرم‌های داخلی بتوانند با اتکا به شبکه ملی اطلاعات به مردم خدمات بدهند، اما این‌ پلتفرم‌ها متکی به یک زنجیره ارزش هستند و اگر ارتباط جهانی نداشته باشند، نمی‌توانند این زنجیره را حفظ کنند.

یزدانیان در ادامه تشریح برداشت‌ها و تعریف‌های نادرست از شبکه ملی اطلاعات گفت: اینکه گمان شود شبکه ملی اطلاعات شبکه‌های حاکمیتی است و با اجبار باید همه را روی آن آورد، رویکرد درستی نیست. از نگاه ما این شبکه باید آنقدر جذابیت داشته باشد که مردم خودشان به آن مراجعه کنند.

او افزود: این شبکه همچنین نمی‌تواند متکی به بودجه دولتی باشد. چون هم بودجه دولت محدود است و هم شائبه حاکمیتی بودن شبکه را ایجاد می‌کند. بنابراین باید بخش خصوصی ترغیب شود که در آن سرمایه‌گذاری کند.

او برداشت نادرست دیگر را این دانست که شبکه ملی اطلاعات مطلقاً آسیب‌های سایر شبکه‌ها را ندارد. یزدانیان توضیح داد: ماهیت شبکه اقتضا می‌کند که همیشه احتمال نقص امنیتی وجود داشته باشد. این که گروهی گمان می‌کنند با وجود شبکه ملی اطلاعات هم در زمینه امنیت و هم مسائل فرهنگی و اجتماعی صیانت می‌شود، اصلاً چنین برداشتی درست نیست.
 
پیام‌رسان‌ها و جویشگرهای بومی جایگزین خارجی‌ها نیستند
یزدانیان همچنین درباره توسعه پیام‌رسان‌ها و جویشگرهای بومی و عدم‌کارایی آنها به ویژه در حوادث اخیر توضیح داد: این که بگوییم نباید به دنبال توسعه جویشگر و پیام‌رسان برویم، این‌طور نیست. البته در مورد کارایی آنها خود من هم نقد دارم.

وی افزود: نباید این محصولات را در شرایط بحرانی مثل قطع اینترنت اخیر قضاوت کرد. در این شرایط اگر برترین پیام‌رسان‌ها و جستجوگرها را هم داشتید، همین اتفاق می‌افتاد. وقتی شبکه فریز می‌شود، چطور می‌شود سرویس‌های داخلی کارشان را انجام دهند؟

او ادامه داد: برنامه ما این است که خدمات دستگاه‌های دولتی و اجرایی را روی پیام‌رسان‌های داخلی ارائه کنیم. همین الان هم برخی خدمات کالابرگ و ارز ارائه می‌شود. منظور ما از پیام‌رسان این است که هم در داخل توسعه پیدا کند و هم امکان ارائه خدمات به مردم را داشته باشد. با این نگاه حتماً حمایت از این پیام‌رسان‌ها را ادامه خواهیم داد.

معاون وزیر ارتباطات همچنین با اشاره به آمار استفاده از پیام‌رسان‌های داخلی گفت: «برداشت ما این است که حدود ۲۰ میلیون نفر از پیام‌رسان‌های داخلی استفاده می‌کنند.»
 
قطع اینترنت شبکه ملی اطلاعات را از کار می‌اندازد
یزدانیان همچنین درباره ارتباط قطع اینترنت با شبکه ملی اطلاعات، توضیح داد: با قطع اینترنت، شبکه ملی اطلاعات هم به سرعت از کار می‌افتد. ما اگر شبکه ملی اطلاعات را نداشته باشیم، آیا نظام حکمرانی ما نمی‌تواند دسترسی مردم را قطع کند؟ قطعاً می‌تواند. عدم توسعه شبکه ملی اطلاعات هیچ‌گونه ارتباطی به قطع اینترنت پیدا نمی‌کند.

او ادامه داد: فرض را بر این بگیریم شبکه‌ای داشته باشیم که این ویژگی‌ها را دارد و در کوتاه‌مدت حاکمیت تصمیم بگیرد اینترنت را قطع کند. حتی اگر این اتفاق بیفتد، با نگاه فنی همین شبکه هم بیش از یک یا دو هفته نمی‌تواند کار کند. حتماً مورد هک و نفوذ قرار می‌گیرد و حتماً زنجیره ارزش از بین می‌رود.

یزدانیان مجدداً تأکید کرد: این که می‌گویند به اینترنت نیاز نداریم، مهمل است و از نظر کارایی ممکن نیست. هر نظام حکمرانی بخواهد دسترسی را به هر خدمتی قطع کند، ربطی به شبکه ندارد.
 
نیاز به بودجه ۱۱۰۰ همتی برای تکمیل شبکه
یزدانیان به اعداد و ارقام سرمایه‌گذاری مورد نیاز برای تکمیل شبکه ملی اطلاعات اشاره کرد: و گفت: ارزیابی معاونت برنامه‌ریزی وزارت ارتباطات نشان می‌دهد برای به کمال رسیدن شبکه، حدود ۳۵۰ همت سرمایه‌گذاری دولتی و ۷۵۰ همت سرمایه‌گذاری خصوصی نیاز داریم.

او با بیان اینکه عددی که تا الان به طور مستقیم از سوی دولت سرمایه‌گذاری شده، حدود ۱۰ درصد این مبلغ بوده، گفت: این شبکه مثل بقیه شبکه‌های دیگر بدون سرمایه‌گذاری امکان‌پذیر نخواهد بود. این را هم در نظر داشته باشید که در ادوار مختلف، بعضاً بودجه‌هایی به اسم این شبکه در شبکه استفاده نشده. در زمان‌هایی کل بودجه وزارت را ذیل این شبکه در نظر گرفته بودند.
 
عوارض فیلترینگ برای شبکه
یزدانیان همچنین نظام فعلی فیلترینگ را ناکارآمد توصیف کرد و گفت: ما معتقدیم نظام فیلترینگ ایرادات بسیاری دارد و ترافیک آلوده‌ای را به سمت زیرساخت هدایت می‌کند. این مسئله برای مدیریت شبکه مشکل ایجاد می‌کند و حس بدی هم به کاربر می‌دهد. وزارت ارتباطات یکی از بزرگ‌ترین قربانیان ترافیک آلوده ناشی از سیستم موجود فیلترینگ است.

معاون وزیر ارتباطات پیشنهاد داد: باید بخش از فیلترینگ را به کاربران نهایی واگذار کنیم. خانواده‌ها می‌توانند از طریق ابزارهایی مانند کنترل والدین اقدام کنند.
 
چالش اعتماد به شبکه ملی اطلاعات
یزدانیان مهم‌ترین چالش پیش روی شبکه ملی اطلاعات را «اعتماد» دانست و گفت: قطعاً بودجه‌های دولتی کفاف توسعه این شبکه را نخواهد داد و نیاز به حضور بخش خصوصی داریم. اما اگر به سرمایه‌گذار بگویید در شبکه‌ای سرمایه‌گذاری کن که کاربر به آن اعتماد ندارد، قطعاً سرمایه‌گذاری نخواهد کرد. بنابراین باید اعتماد ملی را جلب کنیم تا زمینه حضور برای سرمایه‌گذار فراهم شود.
 
آغاز بازنگری شاخص‌های شبکه ملی اطلاعات
یزدانیان از بازنگری در شاخص‌های شبکه ملی اطلاعات خبر داد و گفت: سند معماری و طرح کلان شبکه ملی اطلاعات دو ساله بوده و اعتبارش به پایان رسیده است. همچنین توسعه شبکه یک فعالیت مستمر است و استفاده از فناوری‌های نوین در آن ضرورت دارد. در طرح کلان معماری شبکه، موضوعاتی مثل هوش مصنوعی و ۵G دیده نشده بود و این فناوری‌ها هم باید در شبکه ملی اطلاعات هم شاخص‌گذاری شود. در بعضی از شاخص‌ها هم ارزیابی‌ها دقیق نیست. در کل شاخص‌ها و هر ۷ محور تغییراتی خواهیم داشت.