سامانه «ناظر» وارد مدار شد؛ طلای آنلاین در مسیر رگولاتوری و اعتماد عمومی

آی‌تی‌من- نخستین روز این رویداد تخصصی ۲۸ مردادماه برگزار شد و بخش دوم آن ۲۹ مردادماه در مرکز همایش‌های بین‌المللی ادامه خواهد داشت. سخنرانان این رویداد بر یک نقطه مشترک تأکید داشتند: رشد طلای آنلاین دیگر قابل توقف نیست، اما توسعه آن بدون نظارت شفاف، امنیت و تعیین دقیق مسئولیت دستگاه‌ها امکان‌پذیر نخواهد بود.
 

دهقان‌نیا، مشاور معاون ستاد مرکزی مبارزه با قاچاق کالا و ارز، از راه‌اندازی سامانه «ناظر» خبر داد و گفت سیاست‌گذاری برای ساماندهی طلای آنلاین بیش از دو تا سه سال است که در دولت دنبال می‌شود و در نهایت دستورالعمل نظارت بر پلتفرم‌های خرید و فروش اینترنتی طلا و نقره تدوین و تصویب شده است.
 

به گفته او، ۱۲ دستگاه اجرایی، اطلاعاتی، امنیتی، انتظامی و قضایی در کارگروه مرتبط با این حوزه حضور دارند و سامانه ناظر که در دستورالعمل اجرایی خرید و فروش آنلاین طلا و نقره پیش‌بینی شده، اکنون وارد مرحله بهره‌برداری شده است.

تعدادی از سکوها نیز به‌صورت پایلوت به این سامانه متصل شده‌اند و مهلت اتصال سایر پلتفرم‌ها شهریورماه تعیین شده است.

دهقان‌نیا تأکید کرد که راه‌اندازی این سامانه، امکان نظارت سیستمی بر معاملات طلا و نقره را فراهم می‌کند و می‌تواند نگرانی کاربران درباره دارایی خود را کاهش دهد. او رشد طلای آنلاین را ناشی از تغییر سبک زندگی و نیاز واقعی مردم دانست و گفت نمی‌توان از فناوری فاصله گرفت؛ بلکه باید متناسب با رشد این بازار، سازوکار نظارتی نیز توسعه پیدا کند.
 

او همچنین تأکید کرد که سکوهای طلای آنلاین در سال‌های ابتدایی فعالیت خود متولی مشخصی نداشتند، اما اکنون با مصوبه هیئت وزیران و اتکا به قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز، چارچوب نظارتی آنها مشخص شده است و امکان برخورد با دستگاه‌های متولی یا سکوهای متخلف وجود دارد.
 

یکی از موضوعات مطرح‌شده، محل نگهداری طلای خریداری‌شده توسط پلتفرم‌ها بود. دهقان‌نیا اعلام کرد تعداد خزانه‌های مورد تأیید برای نگهداری طلا از یک خزانه به سه خزانه افزایش یافته و خزانه‌های بانک ملت و بانک سامان در کنار بانک کارگشایی قرار گرفته‌اند. به گفته او، بانک صادرات نیز هفته آینده به این مجموعه اضافه خواهد شد و بانک رفاه و یک بانک دیگر نیز در حال ورود به این فرایند هستند.
 

او تأکید کرد اگر بانکی وارد خرید و فروش آنلاین طلا شود، نمی‌تواند خزانه متعلق به خود را محل نگهداری طلای معاملاتش قرار دهد و باید طلای خرید و فروش‌شده را به خزانه‌ای مستقل تحویل دهد.
 

سرهنگ خالقی، معاون پلیس فتا، با اشاره به ثبت ۵۰۸ پرونده در حوزه فروش طلا در پلتفرم‌های برخط طی سه سال گفت به اعتقاد او می‌شد از حدود ۶۰ درصد این پرونده‌ها جلوگیری کرد.
 

او همچنین از توقف فعالیت یک پلتفرم با حدود ۲۰۰ هزار کاربر به دلیل خالی‌فروشی خبر داد و گفت بخش دیگری از جرایم این حوزه به حملات سایبری مربوط می‌شود. در سه سال گذشته، هشت حمله سایبری به حدود ۳۰ پلتفرم رخ داده که به گفته او، به‌جز دو حمله نسبتاً پیشرفته، شش حمله دیگر ناشی از رعایت نکردن الزامات ابتدایی امنیتی بوده است.
 

به گفته خالقی، پلیس فتا پیش‌تر ۲۰۹ کنترل امنیت سایبری را بر اساس استانداردهای جهانی و تجربیات عملی تدوین و در قالب دفترچه الزامات خدمات سایبری به پلتفرم‌ها ارائه کرده بود؛ با این حال رعایت نشدن این الزامات در برخی سکوها زمینه‌ساز حملات شده است.
 

رضا الفت‌نسب، رئیس اتحادیه کسب‌وکارهای مجازی، با تأکید بر ضرورت حمایت از کاربران گفت ۹۰ درصد خریداران طلا در پلتفرم‌های آنلاین، کمتر از یک گرم طلا خریداری می‌کنند و حتی از سرمایه‌های اندک مردم نیز باید محافظت شود.

 

او با اشاره به ایجاد سامانه نظارتی اتحادیه کسب‌وکارهای مجازی در اردیبهشت ۱۴۰۴ گفت زیرساخت‌های نظارت کامل هنوز با مشکلاتی مواجه است و درباره برخی تأییدیه‌ها نیز شفافیت کافی وجود ندارد.
 

الفت‌نسب همچنین از رویکرد دولت در قبال کسب‌وکارهای مجازی انتقاد کرد و گفت با وجود اعلام اینکه هیچ پلتفرمی بدون اجازه دولت فیلتر نخواهد شد، اخیراً پلتفرم دارورسانی «داروم» فیلتر شده است؛ موضوعی که او آن را «عهدشکنی» دانست.
 

قاسم نوده‌فراهانی، رئیس اتاق اصناف ایران، نیز محور اصلی توسعه طلای آنلاین را اعتماد و امنیت مردم دانست و گفت امنیت و اعتماد بدون نظارت معنا ندارد.
 

او با اشاره به یک مورد شکایت در معاملات آنلاین طلا گفت یک استاد دانشگاه که به‌صورت مجازی با فردی در اصفهان وارد معامله طلا شده بود، پس از این معامله با مشکلات جدی مواجه شده است. نوده‌فراهانی این نمونه را نشانه اهمیت وجود مرجع مشخص برای رسیدگی به شکایت مردم دانست.
 

او همچنین پیشنهاد کرد با توجه به گسترش فعالیت‌های مجازی، تشکیل اتحادیه‌های استانی نیز مورد توجه قرار گیرد تا مردم برای پیگیری مشکلات خود مجبور به مراجعه به تهران نباشند.
 

رئیس اتاق اصناف ایران با وجود استقبال از نظارت دستگاه‌های مختلف، نسبت به موازی‌کاری در صدور مجوزها هشدار داد و گفت نباید برای یک فعالیت، مجوزهای متعدد و موازی ایجاد شود. به گفته او، دستگاه‌های مختلف باید هماهنگ باشند و در نهایت حقوق مردم در اولویت قرار گیرد.

وزارت اقتصاد: موجودی واقعی باید با تعهد پلتفرم تطبیق داده شود.
 

محمدرضا حاجی‌جعفری، معاون مرکز ملی بهبود محیط کسب‌وکار وزارت امور اقتصادی و دارایی، با اشاره به تعدد تصمیمات و مقررات در سال‌های اخیر گفت پلتفرم‌های طلای آنلاین تقریباً هر روز با مشکل و تصمیم جدیدی مواجه بوده‌اند.
 

او توقف صدور مجوزها در مقطعی را از عوامل شکل‌گیری فعالیت‌های زیرزمینی دانست و گفت فرایند اصلاح ضوابط صدور مجوز حدود یک سال و چند ماه طول کشید و حدود پنج تا شش ماه پیش صدور مجوزها دوباره آغاز شد. به گفته حاجی‌جعفری، در این فاصله بخشی از فعالیت‌ها غیررسمی شد و حتی مجوزهای این بازار با مبالغ چند ده میلیارد تومانی خرید و فروش می‌شد.
 

او راه‌اندازی سامانه ناظر را اقدامی ضروری دانست و گفت این سامانه باید بتواند میزان تعهد پلتفرم‌ها را با موجودی واقعی طلا تطبیق دهد تا تعهد هیچ سکویی از موجودی آن بیشتر نباشد. به گفته او، این کنترل اکنون به شکل روزانه و با بررسی‌های دستی انجام می‌شود اما باید کاملاً سیستمی شود.
 

حاجی‌جعفری همچنین تأکید کرد نظارت بانک مرکزی به معنای مداخله در کسب‌وکار نیست، بلکه به معنای نظم‌بخشی و ایجاد اطمینان برای کاربران و کسب‌وکارهای قانونی است.
 

رئیس اتاق اصناف ایران در بخش دیگری از سخنان خود بر رعایت الزامات مبارزه با پولشویی و شفافیت مالی در صنف طلا تأکید کرد و گفت فعالان این حوزه باید آموزش و آگاهی لازم را در این زمینه داشته باشند.
 

او همچنین بر برخورد با فعالیت‌های بدون مجوز تأکید کرد و گفت اجازه نباید داد تخلف گروهی محدود، اعتبار کل صنف را زیر سؤال ببرد. به گفته نوده‌فراهانی، اتحادیه در چارچوب قانون اختیار برخورد و حتی پلمب واحدهای صنفی متخلف را دارد.
 

وی همچنین توسعه آموزش فعالان صنفی متناسب با فناوری‌های جدید و هوش مصنوعی را ضروری دانست و حمایت از نوآوری را برای عقب نماندن اقتصاد ایران از تحولات جهانی مهم ارزیابی کرد.
 

آینده طلای آنلاین؛ فراتر از خرید و فروش

حاجی‌جعفری در پایان با اشاره به اینکه طلای آنلاین تنها یک کسب‌وکار جدید نیست، آن را بخشی از تغییر فرهنگ خرید و ورود فناوری به بازار یکی از قدیمی‌ترین دارایی‌های بشر دانست.
 

او تأکید کرد پلتفرم‌ها در آینده باید بتوانند خدمات بیشتری ارائه دهند و در صورت شکل‌گیری بازار ثانویه و فراهم شدن امکان ورود به حوزه بورس، خدمات مالی گسترده‌تری نیز می‌تواند از طریق این سکوها ارائه شود.
 

در مجموع، مباحث مطرح‌شده در نخستین روز رویداد «زرآتی» نشان داد که طلای آنلاین در ایران از مرحله فعالیت بدون متولی مشخص عبور کرده و اکنون در مسیر رگولاتوری، نظارت سیستمی، شفافیت موجودی و تعهد، امنیت سایبری و افزایش اعتماد عمومی قرار گرفته است؛ مسیری که موفقیت آن به هماهنگی میان دستگاه‌های نظارتی و پرهیز از تصمیمات و مجوزهای موازی وابسته خواهد بود.